top of page

Jeofizik Nedir?

  Jeofizik Bilimi, yalnızca yapıldığı noktada kesin bilgi verebilen, delgi (sondaj) gibi, basit bir boyutlu (1B) yöntemlerin aksine; yeraltını iki boyutlu (2B) veya üç boyutlu (3B) görüntüleyerek, yeryuvarının fiziksel yapısını inceleyen;  depremleri, yerin davranışını, mühendislik yapılarını, yeraltı kaynaklarını (petrol, doğal gaz, maden, su, jeotermal), arkeolojik ve kültürel kalıntıları araştıran, en uygun kentsel yer seçimini tespit eden ve tüm bunlara ek daha bir çok uygulama alanını da kapsayan bilim dalıdır. Örneğin, denizlerimizde başarılı çalışmaları ile bizleri gururlandıran "Oruç Reis" ve "Barbaros Hayrettin Paşa" gemileri halk arasında sıkça kullanılan deyim ile "sismik gemisi" değil, birer Jeofizik Araştırma Gemileridir ve Jeofizik Mühendisleri tarafından işletilir.

 

Depreme Dayanıklılık - Yapı ve Yapılaşma Jeofiziği

 

  Jeofizik yöntemler ihtiyaç ve kullanım alanına göre özelleşir. Jeofiziğin, yerin yapılaşmaya uygunluğunu araştırmak üzere yeri inceleyen haline "Yapılaşma Jeofiziği" denir.

Depreme karşı dayanıklılık temel olarak şu iki başlıkta incelenmelidir;

     I. Yerden gelen sorunlar

    II. Yapıdan gelen sorunlar

Yer İnceleme Çalışması

  Yapılaşma Jeofiziği ile yeraltı, yapı için sorun oluşturup oluşturmayacağı saptanmak üzere araştırılır. Yerden gelebilecek sorunların sağlıklı bir şekilde tespit edilmesi sadece ve sadece Jeofizik Yöntemler ile mümkündür. Deprem, yapıdan önce yapının üzerinde durduğu yere gelir. Depremin yapı üzerindeki etkisinin nasıl olacağı ise yerin esneklik özellikleri ile yerin durumuna bağlıdır. Yerden gelebilecek sorunlar yüzünden (yerin deprem dalgalarını büyütmesi, oturma, sıvılaşma, ıslaklık vb.) yapının tasarımı ve elemanları sağlam olsa bile, yapı üzerinde durduğu yerin özelliklerine uygun yapılmamışsa (yetersiz temel derinliği, plan ve projesine aykırı olarak inşaa edilmiş yapılar vb.) depremde zarar görme riski yüksek olacaktır. Dolayısıyla, depreme dayanıklılık açısından yerin ve yapının  mutlaka birlikte incelenmesi gereklidir.

 

  Jeofiziğin yapılaşma tamamlandıktan sonra yapıları incelemek üzere özelleşmiş haline ise "Yapı Jeofiziği" denir.

Yapı İnceleme Çalışması

  Yapı Jeofiziği ile yapı elemanlarının durumu ve yapıdan gelebilecek sorunlar, yapıya zarar vermeden incelenir. Bir yapının beton ve donatı niteliğinin iyi olması depreme karşı dayanıklılık bakımından çok önemlidir, ancak başta da söylediğimiz gibi tek başına yapının sağlam olması yeterli değildir. Yapının tüm elemanları sağlıklı olsa bile, deprem sırasında yerin taşıma gücünü kaybederek sıvılaşması durumunda, tüm yapı yerin içine batabilir ya da devrilebilir. Yapıların deprem dayanımının belirlenmesi yalnızca delgi ile betondan karot örneği alınması, yapının depreme dayanıklılığının belirlenmesinde yeterli bir ölçüt değildir. Kaldı ki, tüm eski delgi yöntemleri gibi dikmelerin (kolon) tek noktasından alınan karot da yerinde dökme beton kullanılmış yapılar için yapının tamamını temsil edemez. Beton kalitesi ne olursa olsun dikmelerin zamana bağlı yorulması göz önünde bulundurularak, beton niteliğinin tüm dikme ve kiriş boyunca değişimi incelenmelidir. Ancak, eğer tüm dikme boyunca karot alınırsa, dikme zayıflayacağından doğru sonuç için burada daha kapsamlı, zararsız ve gelişmiş olanları, ultrason gibi, yapı jeofiziği yöntemleri kullanılmalıdır. Yapı Jeofiziği ayrıca dikmeden beton sıyırma gibi eski ve zararlı yöntemlerin aksine; demir donatıların durumunu, sayısını ve donatılardaki paslanmayı,  elektro manyetik dalgalar kullanarak tıpkı bir röntgen gibi hassas ve ayrıntılı biçimde yapının tamamında gösterebilir.

 

  Yapıdaki uyumsuzluklar, yapının ömrünü azaltıcı etkenler ve yapıların zamanla eskiyerek, olumsuz şartlar altında yıpranması; yapı dayanıklılığını azaltabilir ve yapı ömrü kısalabilir.

bottom of page